Capodanno Pisano: o tym, jak 25 marca obchodzi się w Pizie Nowy Rok

Czy wiecie, że są takie miejsca w Europie, w których Nowy Rok obchodzi się innego dnia niż 1 stycznia? Pewnie jeszcze bardziej zdziwi Was fakt, że znajdują się one we Włoszech. Według tradycji w Pizie pierwszy dzień roku wypada … 25 marca! Już za kilka dni miasto będzie hucznie świętować Capodanno Pisano, a wraz z nim – jako pierwsze na świecie – wejście w rok 2018.

Źródło: Pisa Today

Kalendarz pizański

Choć wyznaczenie początku roku kalendarzowego na dzień 25 marca wydaje się dzisiaj szokujące, przed wprowadzeniem kalendarza gregoriańskiego nie było zjawiskiem odosobnionym. W wielu miastach włoskich, a także np. w Wielkiej Brytanii lata liczono właśnie od dnia Zwiastowania Najświętszej Maryi. Tak było w Republice Pizy, której główną katedrę poświęcono Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. Tam też do XVII wieku funkcjonował tzw. kalendarz pizański (calendario pisano), wyprzedzający tradycyjny kalendarz o 9 miesięcy i 7 dni. Nie należy go jednak mylić z kalendarzem toskańskim, używanym miedzy innymi we Florencji czy Piacenzie, opóźnionym względem kalendarza gregoriańskiego o 2 miesiące 24 dni. Kiedy we Florencji rok się zaczynał, to w Pizie zmierzał ku końcowi.

Najstarszy dokument datowany w stylu pizańskim pochodził z 985 roku, co świadczy o tym, że kalendarz funkcjonował od co najmniej X wieku. Używano go także w innych miastach wschodniego wybrzeża dzisiejszych Włoch, między Portovenere a Civitavecchia, na Wyspach Toskańskich (Gorgonie, Caprai, Elbie, Pisanozie), na Korsyce, Sardynii, na Balearach, w portach Półwyspu Apenińskiego: Gaecie, Reggio Calabria, Tropei, Lipari, Trapani, Mazarze, a także w odległych portach Tunezji, Algierii, Egiptu, Palestyny, Syrii czy w Konstantynopolu.

Kalendarz pizański został całkowicie zniesiony 20 października 1749 przez dekret wielkiego księcia Toskanii, Franciszka I Stefana Lotaryńskiego. Na mocy dokumentu cała Toskania przyjęła porządek gregoriański. Następny rok miał się więc rozpocząć nie 25 marca, a 1 stycznia.

Złoty promień

Moment wejścia Pizy w Nowy Rok wyznaczał zegar słoneczny znajdujący się przy głównym ołtarzu katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Promień słoneczny, który wpadał przez okno katedry, nazwane Aurea colpendo, wskazywał na nim godzinę 12. W wyniku poważnych przeróbek kościoła w wieku XVII, mechanizm przestał działać.

Okno aurea colpendo – niestety obecie jest niewidoczne. Po prawej zdjęcie LoneWolf1976, CC BY-SA 3.0

W wiekach XIX i XX postanowiono go przywrócić, choć przy wykorzystaniu odmiennych elementów budowli. Światło wpadało przez inne okno, a tarczą stała się marmurowa półka w kształcie jaja oparta o filar, przy którym w 1926 roku ustawiono ambonę Giovanniego Pisana. Jej kształt nie jest przypadkowy. Jajko to symbol życia, narodzenia oraz nieskończoności.

Promień zwiastujący Nowy Rok, źródło: LoneWolf1976, CC BY-SA 3.0

Defilada

Wydarzenie wejścia w Nowy Rok było poprzedzone uroczystą defiladą członków Gioco del Ponte, czyli reprezentantów różnych części komuny pizańskiej, ubranych w lokalne stroje. Pochód kończył się w katedrze, w której odprawiano krótką, ale uroczystą mszę. O godzinie 12 oficjalnie ogłaszano Capodanno Pisano rytualną frazą: “A maggior gloria di Dio ed invocando l’intercessione della Beata Vergine Maria e di San Ranieri nostro Patrono, salutiamo l’anno…” (Ku chwale Boga oraz pod wstawiennictwem Świętej Maryi Dziewicy oraz Świętego Ranieriego, naszego patrona, witamy rok…). Następowały fanfary, podniesienie flag oraz przecięcie przez burmistrza pizańskiej wstęgi na znajdującym się pod kolumną wieńcu laurowym.

Uroczystości dziś

Dzisiaj Capodanno Pisano ma przede wszystkim charakter symboliczny, służy wyłącznie podtrzymaniu tradycji, a także jest atrakcją turystyczną. Coraz większą wagę przykłada się do jego obchodów, proponując mieszkańcom i turystom rozmaite inicjatywy kulturalne, a także biesiady z typowymi daniami pizańskimi. Organizowane są różnego rodzaju wystawy, spektakle, a punkt kulminacyjny stanowi pokaz sztucznych ogni nad rzeką Arno.

Punkt kulminacyjny Capodanno Pisano, źrodło: Pisa Today

W tym roku wydarzenia, w których weźmie udział część zespołu Italofilii (:)), będą trwały kilka dni. Przewidziane są m.in.: darmowe zwiedzanie Torre Guelfa, fortyfikacji i murów Pizy, defilada, pokaz spadochroniarzy, nadzwyczajna regata Republik Morskich (Pizy, Amalfi, Wenecji i Genui), średniowieczne śpiewy, tańce i zabawy. Rzućcie okiem na pełny program.

***

Capodanno Pisano to wydarzenie, które warto przeżyć na żywo, poczuć niezwykłą atmosferę miasta o pięknych tradycjach i z burzliwą historią, dzisiaj niesprawiedliwie sprowadzanego tylko do jednego: Krzywej Wieży. Akurat w tym tygodniu zaczynają się tanie loty do Pizy. Jeśli macie wolny weekend, serdecznie zachęcamy do wybrania się na krótką włoską wycieczkę.

Noworoczny orszak, źródło: LoneWolf1976, CC BY-SA 3.0

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *