“Franca, moja towarzyszka w życiu i sztuce”. Dario Fo i Franca Rame

Dario Fo zmarł niecałe dwa tygodnie temu (13 października). Na jego pogrzebie syn, Jacopo Fo powiedział: „Jesteśmy ateistami i komunistami, ale mój ojciec nie przestał rozmawiać z Franką nawet po jej śmierci(…). Jestem pewien, że teraz są razem i razem się śmieją”. Te słowa zainspirowały mnie do próby przybliżenia sylwetki Franki Rame, żony Dario Fo i jego najbliższej współpracowniczki, której pisarz zadedykował nagrodę Nobla, ale też niezwykłej aktorki i dramatopisarki.

Rysunek Daria Fo
Rysunek Daria Fo

Franca Rame urodziła się w rodzinie z wielopokoleniowymi tradycjami artystycznymi: wielu z jej przodków zajmowało się teatrem, a rodzice byli aktorami. Franca występowała na scenie właściwie… od urodzenia, gdyż rodzice „wypożyczali” ją do ról niemowląt.

ramedagiovane

Znajomość Rame z Fo zaczyna się w 1951 roku, kiedy to para poznała się podczas prób teatru Franco Parenti. Aktorka tak wspominała ich pierwsze spotkanie: „Zastanawiałam się, czemu nigdy nie zaprasza mnie na kawę albo na kolację po spektaklu. Pewnego wieczoru za kulisami przycisnęłam go do ściany, tak jak to przeważnie mężczyźni robią z kobietami, i pocałowałam. Myślałam: «Dobrze, że nie powiedział Panienko, jak panienka śmie! Proszę mnie zostawić w spokoju»”. Ten niespodziewany pocałunek był początkiem wspólnego życia i pracy: para pobrała się w 1954 roku, a w 1958 założyła zespół teatralny Compagnia Dario Fo – Franca Rame. Niewątpliwie doświadczenia żony związane z jej teatralną rodziną, która zajmowała się głównie spektaklami lalkowymi i komedią dell’arte, wpłynęły na sztukę Daria Fo – „błazna ludu”. Dario zaraził ją za to swoim pragnieniem uprawiania teatru zaangażowanego.

foerame

Jak wyznał kiedyś pisarz, Franca to pierwsza i najważniejsza osoba, której pokazywał swoje teksty i pomysły: „Przejmuję się opinią żony tak bardzo, że noc przed pokazaniem jej tekstu nie śpię”. W odczycie noblowskim Fo zadeklarował, że wiele z jego tekstów zostało napisanych „na cztery ręce”. Jedną z nielicznych dobrze znanych polskiej publiczności sztuk Fo jest napisany razem z Franką Związek otwarty, komedia o kryzysie małżeńskim, we Włoszech bardzo długo grana przez samych autorów, a u nas znana przede wszystkim z interpretacji Krystyny Jandy i Marka Kondrata. Rame napisała też wiele własnych sztuk, głównie o tematyce kobiecej, feministycznej, jak na przykład Tutta casa, letto e chiesa [Cała dla domu, łóżka i kościoła], groteskowy spektakl o sytuacji włoskiej kobiety, podporządkowanej mężowi i starającej się spełnić wciąż wzrastające oczekiwania społeczeństwa.

Plakat do spektaklu Franki Rame
Plakat do spektaklu Franki Rame

Za zaangażowanie polityczne własne i męża, sprzeciw wobec włoskiego rządu i wobec grup neofaszystowskich, a także za przypominanie o prawach ubogich, kobiet i mniejszości Franca Rame zapłaciła straszną cenę. W 1973 roku została porwana, wielokrotnie zgwałcona i pobita przez członków ekstremalnie prawicowej organizacji. Sprawcy nigdy nie zostali aresztowani. Od początku pojawiały się podejrzenia, że nie działali sami, lecz zainspirowani przez kogoś: w czasie śledztwa dotyczącego zamachu na stacji w Bolonii w 1980 roku przypadkowo znaleziono notatkę służbową, w której jeden z generałów służb specjalnych potępiał „akcję przeciwko France Rame”. W 1975 roku, kiedy wciąż jeszcze bardzo mało mówiło się o przemocy wobec kobiet (więcej o tym w tekście Pameli o innej odważnej France), Rame napisała monolog Lo stupro [Gwałt]. Fo wspomniał o tych wydarzeniach, odbierając Nobla: „Franca została ofiarą najbardziej brutalnej agresji. To ona, bardziej niż my wszyscy, zapłaciła za naszą solidarność z biednymi i poniżanymi”.

Artykuł o śledztwie w sprawie Franki Rame
Artykuł o śledztwie w sprawie Franki Rame

Franca Rame zmarła w 2013 roku: prawie do końca życia występowała na scenie wraz z mężem. Na jej świeckim pogrzebie zostało spełnione wyrażone kiedyś życzenie: „Chciałabym, aby kobiety, wszystkie kobiety, które mi pomagały, które były mi bliskie, przyjaciółki, ale także nieprzyjaciółki, ubrały się na czerwono i zaśpiewały mi Bella ciao”.

funerali-rame-2-interna-nuova

franca-rame-e-dario-fo

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *