LA COLOMBA – WŁOSKIE CIASTO WIELKANOCNE

Wielkanoc zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nią prawdziwa uczta dla podniebienia. Włoska Pasqua (Wielkanoc) jest inaczej obchodzona niż w Polsce. Nie ma tam zwyczaju święcenia pokarmu w Wielką Sobotę, robienia pisanek (tradycyjne pisanki zastąpiły wielkie czekoladowe jajka), oblewania się wodą w lany poniedziałek (lany poniedziałek, la Pasquetta, to dzień pikników), a poza tym święta te wcale nie muszą być obchodzone z rodziną. Jak mawia włoskie przysłowie: Natale con i tuoi, Pasqua con chi vuoi, czyli Boże Narodzenie z rodziną, Wielkanoc z kim chcesz. Wielkanoc jest więc świętem, które młodzi Włosi spędzają zwykle poza domem.

Stałym elementem Wielkanocy jest uroczysty obiad. Jak wiemy, Włosi kochają gotować i jeść, nic więc dziwnego, że mają swoje typowe wielkanocne potrawy. Chciałybyśmy Wam opowiedzieć o bardzo popularnym, tradycyjnym włoskim cieście o nazwie la colomba.

2

Pewnie sobie myślicie: Colomba? Co to za nazwa? Czy tak nazywano żonę Krzysztofa Kolumba? I słusznie zauważacie podobieństwo między tym wyrazem a nazwiskiem włoskiego podróżnika. ‘Colombo’ oznacza po włosku gołębia, a ‘colomba’ – gołębicę. W wielu kulturach ptak ten jest symbolem m. in. pokoju, czystości, odrodzenia.

Istnieją dwie wersje colomby– mediolańska i sycylijska. Popularniejsza, dostępna w każdym włoskim supermarkecie, w kształcie ptaka (gołębicy) o rozpostartych skrzydłach jest ta pierwsza, choć starsza, bardziej zanurzona w lokalnej tradycji jest druga, znana także pod regionalnymi nazwami palummeddi lub pastifuorti. Obie odmiany colomby uważane są za tradycyjny produkt włoski i znalazły się na oficjalnej liście P.A.T. (Prodotti Agrolimentari Tradizionali Italiani), stając się znakiem rozpoznawczym danych regionów.

Colomba mediolańska

img-header-pasqua-colomba-mand-3

Jak to z włoskimi przysmakami bywa, także i wokół powstania colomby krąży wiele legend, a najstarsze sięgają czasów średniowiecza.

Jedna z nich odsyła nas do podbojów longobardzkiego króla Alboina, który w połowie VI wieku najechał i zajął ziemie bizantyjskie. Za stolicę nowo zdobytego terenu (niemal całe północne i środkowe Włochy) obrał oblężoną przez 3 lata Pawię. Jego wejście do tego miasta w 573 roku przypadało właśnie na Święta Wielkanocne. Longobardzki król otrzymał od podbitej ludności różne dary. To właśnie wtedy pewien stary rzemieślnik postanowił podarować Alboinowi ciasto w kształcie gołębicy na znak pokoju w czasie świąt. Ten skromny gest tak wzruszył króla, że obiecał on pokój i obietnicy dotrzymał.

Inna legenda wiąże colombę z królową Longobardów, Teodolindą, i św. Kolumbanem Młodszym. Głosi, że ok. 612 roku zakonnik i jego bracia zostali zaproszeni przez longobardzkich władców na sytą ucztę. Ponieważ mnisi obchodzili wtedy post, odmówili jedzenia obfitych potraw, na co z kolei obraziła się królowa Teodolinda. Bratu Kolumbanowi udało się jednak wyjść z tej niezręcznej sytuacji. Zaproponował, że mogliby zjeść mięso, jeśli tylko zostanie ono poświęcone. Uniósł prawą rękę na znak krzyża i wtem żywność przemieniła się słodkie ciasto drożdżowe, białe jak jego habit. Cud wywarł na królowej tak wielkie wrażenie, że uznała Kolumbana za świętego i zdecydowała się podarować mu Bobbio, gdzie święty założył zakon.

Istnieje jeszcze jedna legenda. Tym razem przenosi nas do czasów konfliktu Fryderyka Barbarossy z Ligą Lombardzką. Podobno podczas bitwy pod Legnano przywódca Ligi spostrzegł parę gołębi siedzących na sztandarze jego strony, co odebrał za znak zwycięstwa. Aby tchnąć w żołnierzy ducha walki, rozkazał kucharzom upiec dla armii chleb w kształcie gołębicy.

Prawda na temat dzisiejszej formy ciasta jest jednak o wiele mniej fascynująca. La colomba powstała bowiem w Lombardii w latach 30. XX wieku. Jej wynalazcą było włoskie przedsiębiorstwo cukiernicze La Motta (ta sama firma wyprodukowała wcześniej panettone, ciasto bożonarodzeniowe).

colomba0

Za pomysłodawcę colomby można uznać Dina Villaniego, ówczesnego dyrektora marketingowego. Przy użyciu tego samego sprzętu i prawie tej samej masy, co do panettone, stworzył ciasto bardzo podobne, ale przeznaczone na Święta Wielkanocne. Nowy wypiek różnił się od bożonarodzeniowego tym, że zamiast rodzynek zawierał skórkę pomarańczy oraz miał kruchy wierzch wyłożony migdałami.

Plakaty reklamowe Motty z lat 60.
Plakaty reklamowe Motty z lat 60.

Przepis zaczerpnął potem Angelo Vergani, który w 1944 założył w Mediolanie przedsiębiorstwo la Vergani, produkujące colombę do dziś. Obecnie wypiek znany jest nie tylko w całych Włoszech, lecz także poza ich granicami.

Colomba sycylijska

foto 1

Jeśli zaś chodzi o colombę sycylijską, jest to małe ciasto drożdżowe na bazie cukru, mąki i cynamonu, często ozdobione jajkiem na twardo. Przyjmuje bardzo różne kształty – najczęściej gołębicy, koguta lub koszyczka. Ta ostatnia forma miała służyć pasterzom i tułaczom, którzy mogli zawiesić ciasto na kiju lub na ramieniu. Kiedyś colomba uważana była za danie biedoty, choć z czasem stała się bardziej popularna. Według tradycji wypiekało się ją w Wielką Sobotę, a następnego dnia dawało dzieciom.

Ten typ colomby powstał w sycylijskiej prowincji o nazwie Ragusa i w ciągu lat rozprzestrzenił się po całej wyspie. Pod różnymi nazwami dotarł także do innych południowych regionów – Kalabrii, Bazylikaty, Apulii.

Easter donuts cuddure eggs in Sicily

Jak sami widzicie, colomba północna różni się nieco od południowej. Obie są oczywiście równie pyszne. Jeśli nie wybieracie się do Włoch, a koniecznie chcielibyście spróbować tego włoskiego wypieku, istnieje szansa, że znajdziecie jego mediolańską wersję w sklepie z włoską żywnością, a może nawet w zwykłym supermarkecie. Choć colomba jest mniej znana za granicą od panettone, może wielkie sieci spożywcze, promujące ostatnio lokalne produkty, sprowadzą ją do Polski? Warto się rozejrzeć lub spróbować samemu upiec to wielkanocne ciasto. W Internecie aż roi się od ciekawych i dobrych przepisów. Jedyny problem może stanowić trudna do znalezienia w Polsce odpowiednia forma do pieczenia. Jednak to nie kształt, a smak jest najważniejszy, więc gorąco zachęcamy do kulinarnego eksperymentowania.

2 komentarzy dla “LA COLOMBA – WŁOSKIE CIASTO WIELKANOCNE

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *