Szczątki Świętego Mikołaja

Mikołaj z Miry, znany także jako Mikołaj z Bari, to jeden z najpopularniejszych świętych na świecie. To od niego wywodzi się postać Świętego Mikołaja (Babbo Natale). Jest także patronem Rosji, Grecji, Loreny i wielu europejskich miejscowości – w samych Włoszech znajdziemy ich 271. Uważa się go również za protektora dzieci, panien, pielgrzymów, handlowców, farmaceutów, rybaków, marynarzy, sędziów czy adwokatów.

Pomnik św. Mikołaja przed Bazyliką św. Mikołaja w Bari
Pomnik św. Mikołaja przed Bazyliką św. Mikołaja w Bari

Tureckie pochodzenie Mikołaja

Kult św. Mikołaja sięga czasów średniowiecza i przetrwał nietknięty do czasów dzisiejszych, choć tak naprawdę niewiele wiadomo o życiu tej postaci. Dostępne materiały hagiograficzne składają się z luźnych wzmianek, cytatów i opisów o niepewnym pochodzeniu. Wiadomo, że urodził się w Patarze (starożytnym mieście portowym znajdującym się niegdyś w Imperium Bizantyjskim, dziś w Turcji) w drugiej połowie III wieku w zamożnej rodzinie chrześcijan. Szybko stracił rodziców i został sam z ogromnym majątkiem, który przeznaczył na pomoc biednym i potrzebującym, szczególnie dzieciom. Dzięki swoim działaniom filantropijnym już za życia był uważany za świętego, co pomogło mu obrać funkcję biskupa Myry (obecnie: Demre).

Legendy i cuda

Wokół postaci św. Mikołaja krąży wiele legend. Podobno uratował Myrę przed głodem, uspokoił burzę na otwartym morzu, ocalił trzech niesłusznie skazanych na śmierć oficerów, przywrócił do życia trójkę zabitych przez karczmarza dzieci. Ważne miejsce w jego domniemanej biografii zajmują zwłaszcza dwie historie. Pierwsza z nich dotyczy trzech sióstr, którym biedny ojciec kazał zarobić na posag, prostytuując się. Mikołaj, aby uchronić kobiety przed grzechem i cierpieniem, postanowił podrzucić do ich domu worki z pieniędzmi. Ten gest został utrwalony w ikonografii przez trzy złote kule, stanowiące jeden z atrybutów świętego.

Gentile da Fabriano, San Nicola dona tre palle d'oro alle fanciulle povere, ca. 1425, Pinacoteca Vaticana, Rzym
Gentile da Fabriano, San Nicola dona tre palle d’oro alle fanciulle povere, ca. 1425, Pinacoteca Vaticana, Rzym

Inne ważne wydarzenie jest związane ze zbożem dla ubogich. Kiedy do portu w Mirze wpłynął statek z Aleksandrii przewożący ziarno do Konstantynopola, Mikołaj poprosił kapitana o podzielenie się nasionami. Ten odmówił, tłumacząc się, że wiezie je cesarzowi i że zostały one dokładnie zważone. Mikołaj jednak nalegał i wziął całą odpowiedzialność na siebie. Kapitan uległ i w ten sposób ludność Miry mogła zagospodarować rolnie tereny i zbierać plony przez następne lata. W Konstantynopolu zboże zostało ponownie zważone i, jak się okazało, jego waga pozostała bez zmian. To wydarzenie zostało utrwalone nie tylko w ikonografii, ale także w zwyczajach. W Bari w maju rozdawano pielgrzymom taralli na drogę.

Beato Angelico, S. Nicola procura il grano ai miresi, Pinacoteca Vaticana, Rzym
Beato Angelico, S. Nicola procura il grano ai miresi, Pinacoteca Vaticana, Rzym

Śmierć i cudowna manna

O okolicznościach śmierci św. Mikołaja wiadomo tyle co o jego narodzinach. Znana jest jedynie przybliżona data zgonu: 6 grudnia 343 roku w Mirze. Znacznie lepiej opisane są burzliwe losy jego szczątków.

Do roku 1087, czyli przez 700 lat, grób św. Mikołaja znajdował się w katedrze w Myrze. Ściągali do niego liczni pielgrzymi, nie tylko z powodów duchowych. Z relikwiami św. Mikołaja jest związany cud tzw. „manny” (myron). Podobno z kości świętego wydobywa się oleisty płyn o leczniczych właściwościach, który po dziś dzień jest zbierany i przekazywany wiernym oraz parafiom pod patronatem św. Mikołaja na całym świecie jako relikwie.

 

Pół kośćca Mikołaja w Bari

Kiedy miasto przejęli muzułmanie, podjęto próby ocalenia szczątków św. Mikołaja i przeniesienia ich w bezpieczne miejsce. Posiadanie relikwii jakiegokolwiek świętego nie tylko niesie miastu ogromny prestiż. Wierzono, że mają one  ogromną moc, chronią ludność przed wszelkim złem. Z tych powodów na translacji szczątków zależało kilku miastom, zwłaszcza Bari i Wenecji, dwóm rywalizującym ze sobą na morzu potęgom.

Bazylika św. Mikołaja w Bari
Bazylika św. Mikołaja w Bari

Jako pierwsze do Miry dotarły baryjskie statki z 62 marynarzami na pokładzie. W ten sposób Bari stało się posiadaczem około połowy szkieletu św. Mikołaja, sprowadzonego do miasta dokładnie 9 maja 1087 roku. Legenda głosi, że początkowo szczątki trafiły do benedyktyńskiego klasztoru opata Eliasza, przyszłego arcybiskupa Bari, który nakazał budowę nowego kościoła. Umieszczono je w specjalnej krypcie pod ołtarzem, uroczyście poświęconej przez papieża Urbana II. Relikwie sprawiły, że już w średniowieczu Bari stało się jednym z najczęstszych pielgrzymkowych kierunków, zaś sam Św. Mikołaj został głównym patronem miasta, choć wcześniej funkcję tę pełnił św. Sabin.

Krypta św. Mikołaja w Bari
Krypta św. Mikołaja w Bari

Translacja św. Mikołaja była dla mieszkańców stolicy Apulii tak doniosłym wydarzeniem, że to właśnie w maju, a nie w grudniu, hucznie obchodzi się święto na jego cześć. Przez kilka tygodni centrum miasta rozświetlają kolorowe iluminacje. 7 maja po mszy odbywa się pochód wiernych w historycznych strojach. Następnego dnia ma miejsce procesja figury św. Mikołaja do portu, skąd zostaje przetransportowana na wodny ołtarz, do którego przez cały dzień podpływają łodzie z modlącymi się wiernymi. Wieczorem posąg wraca do kościoła i zostaje zorganizowany pokaz sztucznych ogni. Najważniejszym dniem obchodów jest 9 maja. Odbywa się wtedy uroczysta msza, w czasie której do ampułek pobiera się mannę św. Mikołaja. Święto trwa jednak przez cały miesiąc, a do Bari napływają także pielgrzymi prawosławni.

 Festa di San Nicola
Festa di San Nicola

A co z grudniem? 6 grudnia, nasze Mikołajki, ma w Bari charakter bardziej religijny. Tego dnia odbywają się tu nabożeństwa i modlitwy.

Kosteczki Mikołaja w Wenecji

Reszta szkieletu św. Mikołaja trafiła w ręce Wenecjan, którzy dotarli do Myry (i podbili ją) w czasie pierwszej krucjaty w latach 1099–1100. Okazało się, że drobniejsze fragmenty kośćca świętego znajdowały się nie w opróżnionej przez baryjczyków krypcie przy ołtarzu, a w bocznej kaplicy. Te relikwie trafiły do klasztoru św. Mikołaja na wyspie Lido koło Wenecji, który także stał się miejscem kultu. Cała wyprawa została udokumentowana w łacińskiej kronice pt. Historia o translacji św. Mikołaja Wielkiego (Historia de translatione sanctorum Magni Nicolai)), której autorstwo przypisuje się m. in. Gallowi Anonimowi.

Francesc Guardi, Sposalizio del Mare (XVIII w.), w tle kościół i klasztor św. Mikołaja na wyspie Lido koło Wenecji
Francesc Guardi, Sposalizio del Mare (XVIII w.), w tle kościół i klasztor św. Mikołaja na wyspie Lido koło Wenecji

Święty Mikołaj został uznany za patrona floty Serenissimy oraz marynarzy, a w samym klasztorze, znajdującemu na krańcu laguny, za którą rozpościera się otwarte morze, kończy się coroczny wenecki rytuał „zaślubin z morzem” (Sposalizio del Mare), symbolizujący morską hegemonię Wenecji.

Kość ramienna Mikołaja w Rimini

To jednak nie koniec przygód kośćca św. Mikołaja. Jak się okazuje, w niewyjaśnionych okolicznościach jego lewa kość ramienna w XII wieku dotarła do Rimini. Sprawcą tego wydarzenia miał być niemiecki biskup o imieniu Gulto, który podobno skradł ją z Bari. W 1177 roku papież Aleksander II, by sprawdzić autentyczność kości świętego (które są przecież niepalne), kazał ją umieścić w ogniu. Zamiast zamienić się w pył, kość świętego tylko wzmogła ogień. Innym dowodem na jej autentyczność jest fakt, że w szkielecie w Bari brakuje właśnie tej kości. Relikwia ta została umieszczona w Chiesa di San Nicolò al Porto, wcześniej znanemu jako Chiesa di San Lorenzo, a w 2003 r. jej fragment został przekazany grekokatolickiej parafii Vòlo w Grecji.

Chiesa di San Nicolo al Porto po zbombardowaniu w 1946
Chiesa di San Nicolo al Porto po zbombardowaniu w 1946

Szczątkowe dary

Fragmentami relikwii zostały obdarowane także inne sanktuaria św. Mikołaja w Europie. W XII wieku loreńska Basilica di Saint-Nicolas-de-Port stała się dumnym posiadaczem paliczka prawej dłoni (niektóre źródła podają, że było to ramię). W 1972 papież Paweł VI przekazał fragmenty relikwii z Bari przedstawicielom kościoła prawosławnego w imię jedności między kościołami. Trafiły one do katedry prawosławnej na Manhattanie oraz do sanktuarium we Flushing w stanie Nowy Jork.

***

Święty Mikołaj jest postacią ponadkulturową. Jego sława sięga najdalszych zakątków świata. Św. Mikołaj jednoczy ludzi, zaciera różnice religijne. Nieważne gdzie się urodził i jaki miał kolor skóry (istnieją także przedstawienia czarnoskórego Mikołaja). Pomimo upływu ponad tysiąca lat wciąż jest obecny wśród nas – zarówno w przenośni, a za sprawą rozsianych po świecie szczątków także dosłownie – przynosi radość i nadzieję wszystkim wiernym.

Jedna z uliczek w centrum Bari
Jedna z uliczek w centrum Bari

2 komentarzy dla “Szczątki Świętego Mikołaja

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *